AFM en locked-up - VP&P - VP&P
Voogt Pijl & Partners
Search Icon
×

AFM en locked-up; wat kunt u verwachten?


In de afgelopen jaren heeft de AFM bijzondere aandacht voor de consumptief kredietmarkt gehad. De AFM maakt zich sterk voor een duurzaam financieel welzijn van consumenten en richt zich hierbij specifiek op de meest kwetsbare klantgroepen, zoals klanten die uitzichtloos vastzitten in een doorlopend krediet (locked-up) en klanten met continue betalingsachterstanden.

Locked-up

Zo zijn door de AFM 11 kredietaanbieders onderzocht door middel van een self-assessment aangevuld met dossieronderzoek op het gebied van betalingsachterstanden en acceptatiebeleid. De belangrijkste uitkomsten uit dat onderzoek zijn:
  • leennormen worden niet altijd nageleefd, bij meerdere kredietaanbieders heeft de AFM overkrediteringen geconstateerd
  • bestedingsdoel: de aanbieders moeten een actiever beleid voeren om het type krediet te laten aansluiten bij het bestedingsdoel van de klant
  • betalingsachterstanden: het merendeel van de aanbieders levert onvoldoende inspanningen om gezamenlijk met de klant tot een bestendige oplossing te komen bij betalingsachterstanden. Er wordt teveel druk op de klant uitgeoefend om snel terug te betalen
  • kosten incassobureau: bij betalingsachterstanden geven drie van de 11 aanbieders in hun klantcommunicatie ten onrechte aan dat kosten van het inschakelen van een incassobureau voor rekening van de klant komen.

Wat gaat er nu gebeuren?

Het onderzoek heeft zich vooral gericht op banken en verzekeraars. Logisch, want dat zijn de grote vissen in de financiële vijver. Het is te verwachten dat de AFM aan de ene kant doorpakt op de uitkomsten van het onderzoek bij de 11 kredietaanbieders en daarnaast haar onderzoek onder kredietaanbieders uitbreidt.

Denk daarbij niet alleen aan de grootbanken en verzekeraars, maar ook de kleinere banken, creditcard maatschappijen, financieringsbedrijven en juist ook telecomaanbieders. Het gaat hier immers om consumptief krediet in de breedste zin van het woord waar AFM de focus op heeft. Zoals de AFM zelf constateerde (AFM klantbelang dashboard 2017):

Een goed voorbeeld is de telecombranche, waar ‘afbetaling’ de standaardoptie is bij het afsluiten van een abonnement met telefoon. In de keuzeomgeving wordt op die manier onnodig gestuurd op een krediet in plaats van directe betaling. Uit onderzoek van de AFM blijkt namelijk dat de helft van de mensen met een telefoonkrediet aangaf hiervoor gekozen te hebben, omdat dit de standaardoptie was. Tegelijkertijd gaf 80% van deze mensen aan de telefoon in één keer te kunnen betalen. Door krediet niet als standaardoptie aan te bieden, sluiten consumenten alleen een krediet af als ze daar actief voor kiezen. Kortom alertheid is meer dan geboden….

Regeren is vooruitzien

De aandacht van de AFM voor de consumptieve kredietmarkt zorgt voor een inhaalslag bij de eerder genoemde financiële instellingen. Hetzij reactief (na bezoek/uitvraag AFM) maar zeker ook pro-actief. Voor beide geldt dat daarvoor de volgende aandachtsgebieden te onderscheiden zijn:
  • ken je klant. Een goed inzichtelijk klantenbestand is essentieel. De herkomst (eigen acquisitie of overname), de ouderdom, het acceptatiebeleid ten tijde van onboarding en, minstens zo belangrijk, verloop hiervan over de tijd. Dit inzicht is namelijk nodig om een goed acceptatiebeleid én monitorbeleid in te richten en zo overkreditering in individuele gevallen te voorkomen. Immers, de toezichthouder gaat er terecht vanuit dat overkreditering niet in het belang van de klant is goed acceptatiebeleid. Oftewel, voorkom het aloude adagium ‘garbage in is garbage out’. Natuurlijk fluctueert het acceptatiebeleid over tijd. In tijden van hoog conjunctuur zijn de teugels wat losser dan in tijden van crisis. Tegelijkertijd verwacht de toezichthouder dat de onderneming kritisch is op de acceptatie van de klanten, vastgelegd in beleid en zuiver toegepast. Leidraad voor de AFM is dat overkreditering voor de individuele klant wordt voorkomen.
  • goed monitorbeleid. Dit hangt heel erg samen met de voorgaande twee punten. Met nadruk stelt de AFM dat de kredietaanbieder moet voorkomen dat de klant meer leent dan verantwoord is. Hierin is een alerte houding van de kredietaanbieder geboden. Het is aan de kredietaanbieder om – zowel bij het verlenen van krediet als tijdens de looptijd – de klant duidelijk te maken wijzigingen in zijn/haar situatie te moeten melden. Dat betekent ook dat de kredietaanbieder de achterliggende redenen van de betalingsachterstanden evalueert en de resultaten hiervan meeneemt in het aanpassen van het acceptatiebeleid of het monitorbeleid. Al met al een situatie die veel vraagt van kredietverleners. Dat wordt getoetst door onder meer de achterstandsportefeuille te beoordelen. De normen die de AFM daarbij hanteert zijn strikt. Wil je de hoogste score ontvangen dan moet het percentage klanten in achterstand lager dan 0,5 % zijn, gemeten over een jaar. Dat wordt getoetst door de achterstandsportefeuille te bekijken. Al met al een situatie die veel vraagt van kredietverleners
  • additionele kosten. Tenslotte is bijzondere aandacht nodig voor de kosten die gerekend mogen worden bij een betalingsachterstand. De rente voor een consumptief krediet is aan een wettelijk maximum gebonden. Dat betekent ook dat als een klant na ingebrekestelling zijn verplichting tot betaling niet nakomt, er uitsluitend een vertragingsvergoeding in rekening mag worden gebracht. Dus geen extra kosten onder welke noemer dan ook (zoals administratiekosten en dossierkosten). Uit het onderzoek van de AFM bleek dat in de praktijk hier ook onjuistheden zijn geconstateerd en dat verschillende financiële instellingen hun klanten hebben moeten compenseren voor teveel in rekening gebrachte kosten en/of rente naast een boete. Daarbij gaat het om substantiële bedragen.

Wettelijke norm

Voorkomen van overkreditering is een open wettelijke norm. De AFM accepteert in de praktijk de Nibud voorbeeldbegrotingen zoals de NVB leennorm als minimale invulling. Als kredietaanbieder heb je dan een lastige klus, want je moet voldoende informatie inwinnen over de uitgaven van je klant. Denk hier bijvoorbeeld aan pensioenverplichtingen of alimentatie. Scherp bekeken, resulteert dit in een situatie waarbij er sprake is van maatwerk. Een situatie die eigenlijk alleen met de inzet van data-analyse en nieuwe technologie kosten efficiënt kan worden beantwoord, opgezet vanuit een gezond portie boerenverstand.

When the sh.. hits the fan

Natuurlijk, regeren is vooruitzien en je hoeft niet te wachten op een ‘toezichtsbezoek’ van de AFM om de zaken op orde te hebben. Tegelijkertijd zijn de uitkomsten van het onderzoek zodanig dat er bij kredietverstrekkers menig remediation-traject loopt of binnenkort zal starten. In de aanpak van het oplossen van geconstateerde tekortkomingen loont het een continue dialoog met de AFM te onderhouden. De regie ligt bij dit soort trajecten vanzelfsprekend bij de kredietverstrekker, waarbij de belangrijkste elementen zijn: rust, transparantie en een haalbaar plan. Over de inhoudelijke oplossing helpt uiteraard een heldere en constructieve dialoog met de toezichthouder.

Concluderend

Uit het onderzoek van de AFM onder kredietverstrekkers blijkt dat bij grofweg eenderde van de onderzochte instellingen er niet voldaan wordt aan de gestelde eisen. Die 11 onderzoeken zijn naar het oordeel van de AFM maatgevend voor de branche en maken duidelijk dat er heel wat werk aan de winkel is. Vroegtijdig starten loont en levert in de meeste gevallen bij adequaat en efficiënt debiteurenbeheer zelfs geld op.

Uiteraard gaan wij graag met u in gesprek om ‘locked-up’ situaties te voorkomen.
Jeroen

Jeroen Davidson

Lees meer over Jeroen


Erik

Erik van der Klei (netwerkpartner)

Netwerkpartner

Lees meer over Erik